| Στο χωριό προβάλλουν γραφικές
οι εκκλησίες του Αρχαγγέλου Μιχαήλ καθώς και της Παναγίας της Ελεούσας.
Επίσης, σώζονται τα ερείπια παλαιών ξωκλησιών αφιερωμένων στον Άγιο
Αρίστο, Άγιο Γεώργιο και Αγία Μαρίνα. Τέλος, το Χόλι ευλογείται από
ένα αγιάσμα που ρέει στην περιοχή Αγία Ελένη.
Εκκλησία Αρχαγγέλου Μιχαήλ
Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ ανάγεται στα τέλη του 15ου αιώνα
ή στις αρχές του 16ου αιώνα. Η αρχιτεκτονική της εκκλησίας φανερώνει
πως η οικοδομήθηκε σε δυο φάσεις.
Η εκκλησία είναι μονόκλιτη με οξυκόρυφη καμάρα
και ένα νάρθηκα υψηλότερο απ’ αυτή. Τα κάτω τμήμα του νάρθηκα είναι
παλαιότερο από την καμάρα που καλύπτει. Πρέπει όμως να σημειωθεί
πως «δεν είναι βέβαιο αν ο νάρθηκας είναι παλαιότερος της εκκλησίας».
Εν αντιθέσει, είναι βέβαιο πως για να ενωθεί ο νάρθηκας με την εκκλησία
κατεδαφίστηκε ο δυτικός τοίχος με αποτέλεσμα να καταστραφούν και
τοιχογραφίες που τον διακοσμούσαν. Οι αρχαιολόγοι μελετώντας τα διασωθέντα
τμήματα της τοιχογραφίας υποστηρίζουν πως η τοιχογραφία απεικόνιζε
τη Δευτέρα Παρουσία.
Η πρόσβαση στην εκκλησία γίνεται μέσω δυο εισόδων
μια στον βόρειο τοίχο και μια στον «νάρθηκα». Το εσωτερικό κοσμείται
με τοιχογραφίες, ανάμεσα του σκηνές από τη ζωή του Χριστού, τη Δευτέρα
Παρουσία καθώς και ο Αρχάγγελος Μιχαήλ. Πρέπει να σημειωθεί πως οι
τοιχογραφίες είναι βυζαντινής τεχνοτροπίας με λιγοστά δυτικά στοιχεία.
Ο ναός απολήγει σε μια αψίδα, η οποία στο κάτω
μέρος διακοσμείται με «έξι ιεράρχες στραμμένους προς το κέντρο αψίδας»
χωρισμένους σε τριάδες. Σαφέστερα, Σπυρίδων- Γρηγόριος ο Θεολόγος-Χρυσόστομος
και Βασίλειος- Επιφάνιος-Νικόλαος.
Χωρίς αμφιβολία, η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ
αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα εκκλησιαστικά μνημεία, τόσο για
την αρχιτεκτονική της όσο και για τον εσωτερικό της διάκοσμο.
Εκκλησία της Παναγίας της Ελεούσας
Στο νοτιοανατολικό άκρο του χωριού, ορθώνεται η εκκλησία της Παναγίας
την Ελεούσας. Πρόκειται για μια μικρή καμαροσκέπαστη εκκλησία, η
οποία ανάγεται στο 16ο αιώνα.
Το 1953, όταν σημειώθηκε καταστροφικός σεισμός,
η εκκλησία υπέστη εκτεταμένη καταστροφή, αλλά οι κάτοικοι του χωριού
μερίμνησαν άμεσα ούτως ώστε να αποκατασταθούν οι ζημιές. Πρέπει να
αναφερθεί πως τμήμα της εκκλησίας είχε καταρρεύσει πριν το 1953.
Το εσωτερικό της εκκλησίας κοσμείται με τοιχογραφίες,
οι οποίες χρονολογικά συμπίπτουν με την ανέγερση της εκκλησίας, δηλαδή
φιλοτεχνήθηκαν τον 16ο αιώνα. Ακόμη και σήμερα, διακρίνονται μερικές
τοιχογραφίες κυρίως στην καμάρα. Οι τοιχογραφίες που αγιογραφήθηκαν
στην καμάρα της εκκλησίας, χωρίστηκαν σε τέσσερις εικονογραφικές
ζώνες. Σαφέστερα, δυο στο νότιο και δυο βόρειο τμήμα της καμάρας.
Στο μεν νότιο μισό της καμάρας σώζονται υπολείμματα της Υπαπαντής
και της Βάπτισης, ενώ στο βόρειο μισό υπάρχουν υπολείμματα τοιχογραφιών
που δεν διακρίνεται το εικονογραφικό τους θέμα.
Επιπρόσθετα, αγιογραφήθηκαν μορφές όρθιων Αγίων
τόσο στο νότιο όσο και στο βόρειο τοίχο, ανάμεσα τους ο Αρχάγγελος
Μιχαήλ και ο Άγιος Νικόλαος αντίστοιχα.
Χρήζει ιδιαίτερης αναφοράς πως στο βόρειο τοίχο υπάρχουν δυο τυφλά
τόξα, ενώ στο νότιο τρία που πιθανότατα να αποτέλεσαν τάφους μελών
της κοινότητος ή ιδρυτών και δωρητών του ναού.
Ξωκλήσι Αγίου Αρίστου
Το ξωκλήσι του Αγίου Αρίστου ορθώνεται μοναχικό
και εγκαταλελειμμένο στο βόρειο άκρο του χωριού. Σαφέστερα, βρίσκεται
σε απόσταση περί των τριακόσιων μέτρων από την κύρια εκκλησία του
χωριού.
Όπως μαρτυρούν παλαιοί κάτοικοι του χωριού, το
ξωκλήσι προκαλούσε δέος και θαυμασμό τόσο για τη λιτή αλλά συνάμα
επιβλητική αρχιτεκτονική του όσο και εσωτερικό του διάκοσμο. Ειδικότερα,
το εσωτερικό του κοσμούσαν μόλις προ ογδόντα ετών τοιχογραφίες αλλά
και παλαιές εικόνες.
Παλαιότερα, το ξωκλήσι συντηρούσαν μερικοί μοναχοί
από το Όρος Σινά, οι οποίοι έμεναν σ’ ένα γειτονικό μοναστήρι. Την
ύπαρξη του προαναφερόμενου μοναστηριού βεβαιώνουν παλαιότεροι κάτοικοι
του χωριού που θυμούνται τα ερείπια του, σαφέστερα μισογκρεμισμένους
τοίχους.
Η κατεδάφιση της εκκλησίας, όπως διασώζει η προφορική
παράδοση, έλαβε χώρα μετά την πώληση των κτημάτων σ’ ένα νέο ιδιοκτήτη.
Ο τελευταίος, σύμφωνα πάντοτε με την παράδοση, πρόσταξε ένα Τούρκο
να κατεδαφίσει το ξωκλήσι και τρεις μετά πέθανε.
Ξωκλήσι Αγίου Γεωργίου και Αγίας Μαρίνας
Στη νότια πλευρά του χωριού, σε απόσταση τριακοσίων μέτρων από την
καρδιά του χωριού βρίσκεται το ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου και της
Αγίας Μαρίνας. Η πρόσβαση σ’ αυτά τα δύο ξωκλήσια είναι εύκολη χάρη
στο νέο δρόμο που διάνοιξε η κοινότητα. Η περιοχή, όμως, που βρίσκονται
τα ξωκλήσια είναι απόκρημνη με βασικό χαρακτηριστικό της, τις πολλές
πηγές που ρέουν μελωδικά από το βουνό.
Τα ξωκλήσια βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο με
εμφανή τα σημάδια της ερήμωσης. Αμφότερα εγκαταλείφθηκαν την εποχή
της τουρκοκρατίας. Παρόλα αυτά, ακόμη και σήμερα, διακρίνονται και
στα δυο φθαρμένες τοιχογραφίες.
Πρέπει να σημειωθεί πως σύμφωνα με την παράδοση τα ξωκλήσια οικοδομήθηκαν
στα θεμέλια του αρχαίου βωμού της Αρτέμιδος.
Αγίασμα της Αγίας Ελένης ή Παναγίας
Στη νότια πλευρά του χωριού αναβλύζει αγίασμα
της Αγίας Ελένης ή της Παναγίας. Παλαιότερα οι πιστοί κρεμούσαν πλησίον
του αγιάσματος ρούχα ως «αφιερώματα» στην Αγία ή στην Παναγία. Οι
κάτοικοι του χωριού αναφέρουν πως αρκετοί πιστοί που υπέφεραν από
δερματικές παθήσεις θεραπεύονταν όταν αλείφονταν με τις λάσπες της
πηγής.
Πηγές:
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια τ.2 και τ.11
Κοινοτάρχης κος Ηλίας Σάββα
|